Wat is een klimaatnormaal?

Zeggen „de julinormaal is 19,4 °C" betekent niets zonder erbij te vermelden over welke jaren is gemiddeld. Een normaal is altijd een paar: een waarde en een referentieperiode. Twee normalen berekend over verschillende perioden zijn niet vergelijkbaar, en dat is de eerste leesfout — wie een cijfer uit 1961-1990 vergelijkt met een uit 1991-2020, meet de opwarming zonder het te beseffen.

De Wereld Meteorologische Organisatie beveelt perioden van dertig jaar aan. De vernieuwingsregel is zelf wel veranderd: tot 2020 volgden de standaardnormalen elkaar om de dertig jaar op — 1931-1960, daarna 1961-1990 — en sinds 2021 worden ze om de tien jaar vernieuwd, met 1991-2020 als geldende periode. De periode 1961-1990 blijft daarnaast in gebruik als referentie om klimaatverandering te meten, omdat ze aan het grootste deel van de opwarming voorafgaat. Dertig jaar is een compromis, geen fysische waarheid: lang genoeg opdat uitzonderlijke jaren elkaar compenseren, kort genoeg opdat de periode nog het klimaat beschrijft waarin mensen leven.

Het weer varieert enorm van jaar tot jaar. Eén juli kan drie graden boven de volgende liggen zonder dat enig klimaat is veranderd — dat is meteorologische ruis, geen signaal. Middelen over een lange periode laat die ruis verdwijnen en brengt naar voren wat stabiel is.

De wiskunde erachter is eenvoudig: de onzekerheid op een gemiddelde neemt af met de wortel uit het aantal jaren. Van vijf naar dertig jaar gaan deelt de fout niet door zes maar door iets meer dan twee — wat nog altijd het verschil maakt tussen een citeerbaar cijfer en een cijfer dat vooral de vijf jaren beschrijft die je toevallig had.

Daarom is een „vijfjaarsnormaal" ook geen normaal. Ze beschrijft recent weer, wat legitieme informatie is; het is alleen niet dezelfde.

Climate Memory levert niet één normaal maar meerdere schuivende vensters — 5, 10, 20 en 50 jaar — plus een venster „max", verankerd op 1940, waar het ERA5-archief begint.

Dat is niet de WMO-standaardperiode, en de afwijking is bewust. Een normaal 1991-2020 beantwoordt de vraag „wat voor weer is het hier gewoonlijk". Ze kan niet beantwoorden „hoeveel is deze plek opgewarmd", omdat ze juist de decennia weggooit die je daarvoor nodig hebt. Beide vragen komen van dezelfde bezoekers, dus bedient de site ze allebei.

Standaard toont de site het langste venster, 1940 tot het laatste volledige kalenderjaar. Daar laat de opwarming zich over bijna een eeuw vertellen, en dat is dus wat zoekmachines moeten zien. De korte vensters blijven bereikbaar; ze zijn alleen niet waarmee de pagina opent.

Alle normalen van deze site worden over volledige kalenderjaren berekend. Het lopende jaar gaat nooit in de berekening zolang het niet is afgelopen.

De reden is seizoensgebonden: de eerste acht maanden van een jaar meenemen betekent er een winter en een lente in gieten zonder de herfst die ze in evenwicht brengt. Het jaargemiddelde zou verschoven zijn, met een bedrag dat afhangt van de maand waarin je kijkt. Een normaal die verandert naargelang de dag van raadpleging is geen normaal.

Een normaal is een gemiddelde, dus plet ze de verdeling. Twee steden met hetzelfde jaargemiddelde kunnen heel verschillende klimaten hebben: de ene het hele jaar gelijkmatig, de andere verdeeld tussen verzengende zomers en strenge winters. Precies daarom toont deze site ook records, vorstdagen, warme dagen en de maand-per-maandopdeling — het gemiddelde alleen is een samenvatting, geen beschrijving.

Een normaal voorspelt ook niets. Ze beschrijft wat over een voorbije periode is waargenomen. In een veranderend klimaat loopt ze zelfs structureel achter: een normaal 1991-2020 beschrijft een wereld die iets koeler is dan die van 2026.